'Er moet altijd een kers op de taart'

Na bijna dertig jaar neemt Johan Janssens afscheid als directeur-bestuurder van Stichting Opzoomer Mee.  Aan de hand van zes typische Johan-uitspraken blikken we met hem terug op de voorbijgevlogen jaren en zijn er lieve woorden van mensen waarmee Johan in Rotterdam heeft samengewerkt.

Als je maar lang genoeg gewoon blijft…

Met Johan Janssens als directeur-bestuurder groeide het Opzoomeren tot een fenomeen dat je niet meer kan wegdenken uit de stad. Het is onderdeel van het Rotterdamse DNA en erfgoed. Of zoals Johan zelf zegt: “Het hoort in de categorie Erasmusbrug en Euromast. Daar discussieer je ook niet over. Ze zijn er gewoon.”

Waan van de dag
Maar waag het niet die indrukwekkende prestatie aan hem toe te schrijven. Dan heb je het Opzoomeren volgens Johan niet begrepen: “Ik wil er niet te veel credits voor krijgen. Het Opzoomeren is afhankelijk van Rotterdammers die in hun straat de handen uit de mouwen steken, niet van een individu. Ik ben trots dat we dertig jaar de waan van de dag hebben overleefd en dat het Opzoomeren in essentie zichzelf is gebleven. Het was leuk om dat bootje drijvend te houden. Dat doet me denken aan die reclame van een verzekeringsmaatschappij. Als je maar lang genoeg gewoon blijft…”

Ik ben geboren als opbouwwerker

Na een studie aan de Sociale Academie werkte Johan twaalf jaar als opbouwwerker in Oud-Mathenese en Het Witte Dorp. Daar leerde hij hoe je effectieve buurtcampagnes voert. “Een campagne is een bepaalde manier van werken om doorbraken te forceren”, legt hij uit. “Die samenbundeling van energie in een korte tijd vind ik mooi.”

Opzoomerdag 28 mei 1994
Johans talent voor campagnes bleek bepalend voor zowel zijn levensloop als die van Opzoomer Mee. Hij werd gevraagd als campagnevoerder voor de Opzoomerdag op 28 mei 1994. Het was een doorslaand succes: twintigduizend Rotterdammers knapten die dag straten en pleinen op. Daarna kreeg Johan de leiding over Opzoomer Mee. “Het leek me heel gaaf om het Opzoomeren met een bureau als Opzoomer Mee verder tot ontwikkeling te brengen, maar ik heb er nooit voor gekozen om directeur-bestuurder te worden. In de vaart van het succes kwam ik toevallig in die rol terecht.”

Jaarrekening op een kladje
Die rol maakte hij zich eigen zonder zijn basis te verliezen. ”Ik ben geboren als opbouwwerker. Dat zie je terug in hoe ik als directeur ben. Ik houd van lef tonen en risico’s nemen, denk vanuit de bewoners en zit altijd op de inhoud.” Natuurlijk werd Johan soms met de neus op de feiten gedrukt: “De eerste keer dat ik de administratie aan de accountant gaf, vroeg hij me om de jaarrekening. Ik stond met mijn mond vol tanden. Ik wist niet wat het verschil was. Die lieve man heeft me toen nog geholpen om de jaarrekening op een kladje te maken.”

Het geld moet naar de bewoners

Het pand van Opzoomer Mee aan de Schiedamsedijk 55a was tot de verbouwing een paar jaar geleden goed voor veel grappig bedoelde opmerkingen over de bestemming van het geld. Dat stopte de stichting duidelijk niet in het pand. Het kantoor van de directeur was een getimmerd hok naast de ingang. “We hebben jarenlang een kantoorinrichting gehad die oogde als een goedbedoelde Opzoomeractie”, grinnikt Johan. “Het was rommelig en klein en had een hoog doe-het-zelf-gehalte. Maar dat was ook wel mijn filosofie. Het geld moet naar de bewoners.”

Miljoen losgepeuterd
In de beginjaren wilde iedereen graag investeren in het Opzoomeren. Johan deed toen samen met zijn collega’s Remy van Wageningen en Wim Lakmaker al het werk voor de hele stad. “Remy was heel belangrijk in de uitvoering van de campagnes en Wim kon uitstekend met geld overweg. Ik zie hem nog binnenkomen met de woorden ‘Volgens mij heb ik net een miljoen losgepeuterd!’ Met z’n drieën hebben we de eerste jaren het Opzoomeren opgebouwd.”

Er moet altijd een kers op de taart

Terwijl het aantal Opzoomerstraten toenam, groeide het team van Opzoomer Mee. Een team waar Johan veel vertrouwen in heeft, hoewel hij er ook bekend om staat zich overal mee te bemoeien. Vooral aan de campagnes en draaiboeken gaf hij graag nog een twist. “Ik ben vrij ambitieus en niet snel tevreden. Het kan altijd nog mooier en beter. Er móét een kers op de taart! Of een stukje mango, of wat dan ook.”

Soms een beetje gek
Dat zie je ook terug in de communicatie en aanpak van Opzoomer Mee, van de grote evenementen tot de straatacties. Enthousiasmerend, ludiek en soms een beetje gek, maar altijd herkenbaar, begrijpelijk en doeltreffend. “We willen het hart van de Rotterdammers raken in plaats van het beleid”, zegt Johan. “We maken steeds de verbinding van de straat naar de stad, zodat de mensen het terechte gevoel krijgen dat ze door hun bijdrage de stad verder helpen. Daar slagen we gelukkig goed in.”

De aarde is in 7 dagen geschapen…

Met aanpakken en doorgaan zijn de jaren voor Johan voorbij gevlogen. Een grootse campagne werd soms binnen twee weken van A tot Z gerealiseerd. Diverse acties kwamen voorbij in het landelijke achtuurjournaal. Toch was het niet alleen maar feest. Het overlijden van collega’s Remy en Wim waren dieptepunten voor de organisatie, maar ook politieke en maatschappelijke invloeden hadden grote impact. Zo viel door de kredietcrisis een derde van het budget weg. “Ik weet nog dat ik ’s ochtends naar een overleg ging waar bepaald werd of ik twee, drie of vier mensen moest ontslaan”, herinnert Johan zich. “Uiteindelijk mocht iedereen blijven. En een wethouder die vond dat we meer moesten opleveren, werd later een van de voorvechters van het Opzoomeren.”

Het jeugdige van ‘opa’
Rotterdam was volgens Johan vroeger de opbouwwerkstad van Nederland en Opzoomer Mee was gebaseerd op samenwerking met het opbouwwerk. Tussen 2010 en 2014 veranderde er veel in Rotterdam. Opbouwwerkers verdwenen en buurthuizen werden gesloten. “Toen stonden we opeens in ons eentje. We zoeken daarom samenwerking met wijkpartners, maar die klap zijn we nog steeds niet te boven.” Over zijn werk zegt Johan verder: “Toch ben ik nooit in de buurt van een burn-out of zo gekomen. Ik ben zelfs nauwelijks ziek geweest. Eigenlijk voelt het nog steeds alsof ik net begonnen ben. Ik voel me niet oud en mijn karakter is nog steeds impulsief, ja, dat is het jeugdige van ‘opa’.”

Een goed plan verdient het om uitgevoerd te worden

Tegenwoordig wordt Opzoomer Mee door steeds meer instellingen gevraagd om samen te werken. “Van energie-armoede tot meer bewegen tot mensen met een beperking”, somt Johan op. “Het is vaak moeilijk om van problemen chocola te maken. De stad wordt ingewikkelder. Het is en blijft de kracht van Opzoomer Mee om steeds weer bij de bewoners te beginnen, dan ontstaan er goede plannen. Het Opzoomeren is een schatkist voor Rotterdam”

Het exporteren van sommige items uit de ‘schatkist’ is een voorbeeld van wat Johan een goed plan leek. “Dat staat nog op een beginpunt. Of het straatgericht werken verder wordt ontwikkeld gaan we zien, maar het is natuurlijk wel kicken dat het Lief & Leedconcept al in 35 steden wordt uitgevoerd!”

Buscampertje naar Frankrijk
Bijna dertig jaar lang stond Johans werkzame leven in het teken van Opzoomer Mee, van de Rotterdammers en hun straten. Johan: “Ik heb het met veel plezier gedaan, maar de lege agenda smaakt naar meer. Ik kijk ernaar uit om straks met mijn vriendin Annemiek te skaten en met het buscampertje naar Frankrijk te gaan. We zijn al 31 jaar samen en nog steeds verliefd, dus dat komt wel goed. Ik blijf natuurlijk ook actief in de stad. Als pensionado moet ik mezelf opnieuw uitvinden. Ik denk dat Opzoomer Mee dat onder leiding van de nieuwe directeur-bestuurder ook moet doen. Daarin moeten we elkaar niet voor de voeten lopen, dus ik stop echt. Juist omdat ik zoveel om Opzoomer Mee geef, doe ik de deur dicht.”

Wat Johan tenslotte nog wil meegeven aan de Opzoomeraars? “Gewoon doorgaan en laat je niet gek maken. Al die ogenschijnlijk kleine activiteiten zijn heel belangrijk voor de stad. Rotterdammers maken Rotterdam! Zij maken de stad leefbaar. Ambtenaren piekeren zich suf over eenzaamheid, Opzoomeraars doen het gewoon vanuit betrokkenheid en het hart op de goede plek. Ja, gewoon doorgaan!”

Doei Doei Johan

‘Johan is dé creatieve gangmaker die Rotterdammers aan het Opzoomeren kreeg. Samen voor een gezellige en schone stad waar we lief en leed kunnen delen. Hij verdient een lintje.’ Corrie Kreuk, Humanisticus

‘Johan ga ik me vooral herinneren als de bewaker van het Rotterdams erfgoed Opzoomer Mee.’ Alfons ten Velde, Senior beleidsadviseur Welzijn Gemeente Rotterdam

‘Johan is de man achter schijnbaar onmogelijke draaiboeken die later heel goed blijken te werken. Hij snapt hoe je mensen in beweging krijgt en hoe je ze ook in het zonnetje zet.’ Shakira van Steenis, directeur Bureau Graswortel

‘Johan heeft veel mensen in Rotterdam met elkaar verbonden. Een waarde die de jongeren bij ons hebben overgenomen zullen voortzetten.’ Wil van Vugt, gangmaker Hofdijk

‘Een bevlogen man met een warrige haardos en een helder hoofd. Een meester-opbouwwerker die met Opzoomer Mee de Rotterdamse mentaliteit een gezicht heeft gegeven.’ Yvonne Nesselaar, projectmanager Zorgvrijstaat Rotterdam

‘Johan zegt hij wat hij van me nodig heeft, stelt nog een vraag en ik kan aan de slag. Tussen de regels door voel ik altijd zijn enthousiasme. Elke keer is het fijn en vertrouwd om in een zo goed geoliede machine aan de slag te mogen gaan.’ Marjolein Heesters (presentator), Tekkel in hoog gras

‘Johan stelt altijd weer die ‘vervelende’ vragen waardoor het toch weer beter wordt! De hoogtepunten waren de stedelijke acties, dagen van campagnes waarin zichtbaar werd dat mensen graag willen meedoen als je ze maar op een positieve manier uitdaagt!’ Jayne Slot, werkte o.a. mee aan Opzoomerdag 28 mei 1994

‘Als ik aan Johan denk, denk ik aan ‘Wie het kleine niet eert is het grote niet weerd’. Zijn rotsvaste geloof in bewoners en hun netwerken maakt hem tot een mooi mens.’ Annemarieke van Egeraat